Bij deze tragedie moeten wij een kunstwerk maken?
In de zomer van 2026 presenteren Observatorium en de Keulse uitgeverij Emons-Verlag het boek 24 Türen van Andre Dekker, een verslag van het grootschalige kunstproject Panorama-Waidmarkt – Logboek van de Tussentijd. Het boek gaat over de tragische nasleep van de instorting van het stadsarchief van Keulen, over individuele herinneringen en collectieve herdenking, en over kunst in opdracht als maatschappelijke katalysator.
Het bevat beschrijvingen van de sfeer van de omgeving, het ontwerp en de bouw van het kunstwerk, transcripties van gesprekken, tekeningen, fragmenten uit logboeken en foto’s van evenementen.
Het is een boek over een kunstwerk als symbool en voorstel voor een nieuwe stedelijke ruimte. Het gaat over de gewaagde stap van de stad Keulen om kunstenaars en burgers de kans te geven om, op een plek die nog steeds trauma ademt, te laten zien hoe het eruit zou kunnen zien. Observatorium: “In de toekomst zouden mensen zich moeten afvragen waarom de Waidmarkt zo mooi is.”
Auteur: Andre Dekker, samen met de Keulse auterus en kunstenaars Kay von Keitz, Ella Kühn, Markus Küll, Thea Mantwill, Stefanie Oelke, Günter Otten, Monika Rinck, Regina Sasse en Ivo Weber
Inleidingen door Jürgen Becker en Martin Stankowski
Redactie: Geert van de Camp, Günter Otten, Regina Sasse
Foto’s: Geert van de Camp, Andre Dekker, Kay von Keitz, Markus Küll, Julien Kinnart, Thomas Luczak, Helmut Nick, Roman Mensing, Klaus Pohl-Grund, August Sander, Jo Schwarz, Landa van Vliet
Tekeningen: Erik Bakke, Geert van de Camp, Andre Dekker, Thomas Luczak, Johannes Werner, Marja Zomer
Boekontwerp, fotoredactie en lithografie: Yvo Zijlstra, Antenna-men
Uitgever: Emons-Verlag, Köln 2026 – 17 x 24 cm, 236 pagina's, offset, ± 200 tekeningen en foto's
Financiële steun: CBKRotterdam
O, dit wordt echt een prachtig boek! Hartelijk dank voor dit geweldige project en de documentatie, ik ben ontroerd en enthousiast!
Monika Rinck, dichter, professor literatuur, HDK Köln
Jullie hebben echt iets belangrijks op gang gebracht – dat heeft de bestaande energieën eer aangedaan en nieuwe krachten vrijgemaakt – en artistieke maatstaven gezet!
Mischa Kuball, kunstenaar, professor kunst in de openbare ruimte, HDK Köln
Dinsdag 3 maart is het 17 jaar geleden dat het Historisch Archief van de stad Keulen instortte. Op 3 maart 2009 kwamen twee mensen om het leven toen het archief en aangrenzende gebouwen instortten. Ook gingen veel appartementen en persoonlijke herinneringen verloren onder het puin. Enkele dagen later maakte een bejaarde vrouw een einde aan haar leven uit wanhoop over het verlies van haar huis. Met het grootste stadsarchief ten noorden van de Alpen verdwenen talloze historische documenten in het instortingsgat; het zal tientallen jaren duren om ze te restaureren of zelfs maar te identificeren.
De burgemeester van Keulen, Torsten Burmester, nodigt alle burgers uit voor een herdenkingsbijeenkomst op dinsdag 3 maart 2026 om 13.30 uur op de plaats van de instorting bij café Papa Rudi's (Waidmarkt/hoek van Georgsplatz). Om 13.58 uur, het tijdstip van de instorting, zullen de klokken van de kerken in Südstadt luiden.
Actiegroep ArchivKomplex neemt deel aan de herdenkingsdienst, biedt informatie en discussies aan en is beschikbaar om vragen te beantwoorden. Vorig jaar organiseerde de Rotterdamse kunstenaarsgroep Observatorium twee maanden lang evenementen en legde observaties en gevoelens vast in hun Panorama Pavilion op de Waidmarkt. De artistieke interventie zal de komende maanden in boekvorm worden vastgelegd. Andre Dekker van Observatorium zal aanwezig zijn bij de herdenkingsdienst.
De krant Kölner Rundschau hield een interview met Andre Dekker. Zie PUBLICATIES/ ARTIKELEN
Culemborg, 18 december 2025 – Na twintig jaar zijn de houten kisten op het kunstwerk Het Geheugen van Parijsch in Culemborg officieel opengemaakt.
In de kisten, die precies twee decennia geleden verzegeld zijn, bevindt zich een speciale editie van de Culemborgse Courant met verhalen en foto's van de eerste bewoners van de nieuwbouwwijk Parijsch. De 13.000 exemplaren worden huis aan huis verspreid worden in de stad. De inhoud van de krant is twintig jaar lang geheimgehouden en bevat de eerste geschiedschrijving van de nieuwbouwwijk Parijsch met reflecties op de samenleving en politieke besluitvorming in 2005, toekomstverwachtingen en portretten van de eerste bewoners van de wijk.
De opening van de kisten gebeurde in het bijzijn van de nieuwe burgemeester van Culemborg, Marinka Mulder, en wethouder Monica Wichgers.
Betuwse schuur
Het kunstwerk aan de rand van de wijk en de krant zijn onderdeel van het kunstproject 'Het Geheugen van Parijsch' dat door kunstenaarsgroep Observatorium uit Rotterdam (André Dekker, Ruud Reutelingsperger en Geert van de Camp) en kunstenaar Sjaak Langenberg uit Den Bosch in 2005 werd ontwikkeld. Ter markering van de entree van het pasgebouwde winkelcentrum Parijsch bouwden de kunstenaars een grote overkapping die aan de oude Betuwse schuren doet denken die hier ooit stonden. Op de zolder van deze ‘schuur’ werden grote houten kisten gestapeld waarin de speciale editie van de Culemborgse Courant werd opgeslagen, inclusief een speciale fotoreportage door fotografe Awoiska van der Molen.
Een tweede kunstwerk situeerden de kunstenaars rondom de roadblock in de Prijsseweg die de belangrijkste doorgangsweg door de wijk Parijsch blokkeerde. De kunstenaars gaven de omstreden plek een positieve lading door een ontmoetingsplek rondom de roadblock te bouwen.
Nieuwe fase voor het kunstwerk
De verspreiding van de twintig jaar oude krant op 3 februari 2026 markeert een nieuwe fase voor het kunstwerk. In het komend jaar zal aan Het Geheugen van Parijsch een nieuw kunstwerk worden toegevoegd, om het huidige werk te verrijken en klaar te maken voor de volgende twintig jaar. Het kunstwerk zal gemaakt worden door een nog te kiezen kunstenaar uit de regio. Uit de inzendingen worden vier concepten geselecteerd. In een speciaal jubileumkatern van de Culemborgse Courant worden deze drie plannen gepresenteerd. Inwoners van Culemborg kunnen dan hun voorkeur uitspreken voor één van de drie voorgestelde werken.
De begeleiding van het project is in handen van Stichting LekArt in samenwerking met CV Parijsch. Het wordt uitgevoerd in opdracht van de gemeente Culemborg. In het najaar van 2026 wordt verwacht dat het nieuwe kunstwerk op locatie geïnstalleerd kan worden.
